Dhurimi i pronës te fëmijët ose familja: noteri, tatimi dhe dokumentet

Dhurimi i një shtëpie ose trualli bëhet vetëm me kontratë dhurimi te noteri (akt publik) dhe duhet regjistruar në ASHK, përndryshe është i pavlefshëm (Kodi Civil, neni 764). Kur prona u dhurohet fëmijëve, bashkëshortit, prindërve ose vëllezërve e motrave, nuk paguhet tatim mbi të ardhurat (Ligji nr. 29/2023, neni 60). Paguani tarifën e noterit, me të njëjtat përqindje si në shitje, dhe 5 000 lekë për regjistrimin e kontratës në ASHK. Për të afërm të tjerë, dhurimi është i përjashtuar deri në 5 000 000 lekë për përfitues; mbi këtë shumë tatimin 15% e paguan ai që e merr pronën.

Foto kryesore: Jelly Marketing / Pexels

Tatim për dhurimin te fëmijët, bashkëshorti, prindërit, vëllezërit e motrat

0 lekë

Tarifa e noterit, e vlerës në akt, si në shitje

0,35% deri 0,23%

Regjistrimi i kontratës së dhurimit në ASHK

5 000 lekë

Afati për kërkesën e regjistrimit, pastaj kamatëvonesë

30 ditë

Çfarë është kontrata e dhurimit dhe si bëhet?

Dhurimi është kontrata me të cilën njëra palë i kalon tjetrës pronësinë e një sendi pa shpërblim, dhe pala tjetër e pranon (Kodi Civil, neni 761). Për pasuritë e paluajtshme, si apartamenti, shtëpia, dyqani ose toka, ligji kërkon akt noterial dhe regjistrim. Pa këto dy hapa, prona mbetet ligjërisht e dhuruesit.

Dhuruesi mund të dhurojë vetëm pasurinë që ka në pronësi: dhurimi i një pasurie të ardhshme është i pavlefshëm për atë pjesë (neni 762).

Pranimi i dhurimit

Dhurimi nuk mjafton nga njëra anë. Pranuesi duhet ta pranojë, në të njëjtin akt ose me një akt të mëvonshëm; në rastin e dytë, dhurimi quhet i përfunduar kur akti i pranimit i njoftohet dhuruesit (neni 764). Edhe ligji për kadastrën e regjistron kontratën vetëm kur është shprehur qartë si vullneti i dhuruesit, ashtu edhe vullneti i pranuesit (Ligji nr. 111/2018, neni 43). Kur pranimi bëhet veçmas te noteri, deklarata për pranim dhurimi kushton 3 000 lekë (Udhëzimi i përbashkët nr. 22/2020).

Kur fëmija jeton jashtë, ai mund ta pranojë dhurimin me akt të mëvonshëm ose me prokurë të posaçme.

Sa kushton dhurimi i pronës te noteri dhe në ASHK?

Udhëzimi për tarifat e noterit i trajton shitjen dhe dhurimin e një pasurie të paluajtshme në të njëjtin zë, me përqindje sipas vlerës në aktin noterial. ASHK e regjistron kontratën e dhurimit me çmimin e referencës në momentin e regjistrimit (Ligji nr. 111/2018, neni 43), ndaj kjo është vlera që duhet të prisni në llogaritje.

Përqindja e shkallës ku bie vlera zbatohet mbi gjithë vlerën. Shkallët e plota, deri te 0,23% mbi 100 milionë lekë, janë te tarifat e noterit për shitblerjen.

Shembull: një apartament 75 m² në Tiranë

Udhëzimi nr. 34/2023 përdor si shembull zonën 2/4 të Tiranës, me çmim reference 120 300 lekë për m². Për një apartament 75 m², kjo jep 9 022 500 lekë para çdo zbritjeje për vjetërsinë. Kostot do të ishin:

• Noteri, 0,30% e 9 022 500 lekëve: 27 068 lekë
• Kërkesa e noterit për regjistrim: 4 000 lekë
• Regjistrimi i dhurimit në ASHK: 5 000 lekë
• Certifikata e re e pronësisë: 3 000 lekë

Gjithsej rreth 39 000 lekë. Nëse dhurimi bëhet nga prindi te fëmija, nuk shtohet tatim. Çmimin e referencës për zonën tuaj e gjeni te artikulli për çmimin e referencës.

Kërkesa për regjistrim duhet paraqitur brenda 30 ditëve. Pas këtij afati, për çdo ditë vonesë paguhet 10% e tarifës së regjistrimit, deri në 300 000 lekë (Ligji nr. 111/2018, neni 25).

A paguhet tatim kur dhuroni pronën?

Për familjen e ngushtë, jo. Ligji për tatimin mbi të ardhurat përjashton dhurimet ndërmjet trashëgimtarëve ligjorë të radhës së parë dhe të dytë sipas neneve 361 deri 363 të Kodit Civil, si dhe dhurimet ndërmjet vëllezërve e motrave (neni 60, pika 7). Në radhën e parë janë fëmijët, përfshirë të birësuarit, dhe bashkëshorti; në radhën e dytë prindërit.

Për çdo dhurim tjetër, prona e paluajtshme është e përjashtuar deri në 5 000 000 lekë për tatimpagues. Mbi këtë vlerë, Udhëzimi nr. 34/2023 thotë se transaksioni trajtohet si një shitje: si vlerë merret më e larta ndërmjet vlerës nominale dhe vlerës sipas çmimeve të referencës, dhe norma është 15% (pikat 2.3 dhe 4.1). Tatimin e paguan ai që e merr pronën, dhe ASHK nuk e regjistron dhurimin pa u provuar pagesa.

Dhurim, shitje apo trashëgimi: cili ndryshim?

Trashëgimia mund të krijojë bashkëpronësi ndërmjet disa trashëgimtarëve, që duhet të bien dakord kur të shitet prona; hapat janë te trashëgimia e pronës dhe dëshmia e trashëgimisë. Me dhurimin, pronari i ri regjistrohet menjëherë dhe dhuruesi nuk e ka më pronën në emrin e tij.

Foto: Konpasu.de / Unsplash

A mund ta kthejë dhuruesi pronën mbrapsht?

Vetëm në raste të kufizuara. Kodi Civil lejon revokimin e dhurimeve që nuk janë të zakonshme vetëm kur pranuesi me dashje ka vrarë ose ka tentuar të vrasë dhuruesin, bashkëshortin, fëmijët ose prindërit e tij, ose kur pa të drejtë nuk i jep dhuruesit ushqim kur e ka detyrim ligjor (neni 771). Padia ngrihet brenda një viti nga dita kur dhuruesi mësoi shkakun, dhe revokimi nuk prek të drejtat që të tretët fituan para padisë.

Ka edhe dy mjete që vendosen në vetë kontratën:

• Kushti i kthimit. Dhuruesi mund të parashikojë që prona t'i kthehet nëse pranuesi, ose pasardhësit e tij, vdesin para tij; kthimi bëhet vetëm në favor të dhuruesit (neni 767).
• Barra. Dhurimi mund të ngarkohet me një kusht ose barrë; zgjidhja e kontratës për mospërmbushje të barrës mund të kërkohet vetëm nëse kjo parashikohet në akt (neni 768).

Kodi i Familjes shton se ai që ka përfituar dhurimin detyrohet, para çdo të afërmi tjetër, t'i japë dhuruesit ushqim kur ky ka nevojë (neni 193).

Si i dhuroni pronë një fëmije të mitur?

Fëmija i mitur mund ta marrë pronën, por nuk e pranon vetë. Prindërit e përfaqësojnë fëmijën nën 14 vjeç në të gjitha veprimet juridike; fëmija mbi 14 vjeç vepron vetë, por me pëlqimin paraprak të prindërve (Kodi i Familjes, nenet 232 dhe 233).

Kufizimi i rëndësishëm vjen më vonë. Deri në 18 vjeç, shitja e pronës së fëmijës, vënia e hipotekës, marrja hua në emër të tij ose mospranimi i një dhurimi bëhen vetëm kur e kërkon interesi i fëmijës dhe me autorizim të gjykatës së vendbanimit të tij (neni 234). Pra, nëse e dhuroni apartamentin te fëmija 10 vjeç, nuk mund ta shisni ose ta hipotekoni lirisht për një kredi familjare para se ai të bëhet madhor.

Çfarë ndodh kur fëmija e shet më vonë pronën?

Dhurimi nuk e fshin tatimin 15% mbi fitimin në një shitje të ardhshme. Për një pronë të fituar me dhurim, si çmim blerjeje merret vlera e tatueshme e pasurisë në momentin e marrjes (Ligji nr. 29/2023, neni 17). Udhëzimi nr. 34/2023 sqaron se vlera në kontratën e dhurimit nuk është referuese për fitimin kapital, dhe se kur nuk ka vlerë të regjistruar mbi të cilën është paguar tatim, merret kostoja e shfrytëzimit e vitit kur u regjistrua akti (pikat 3.2 dhe 4.1).

Kjo vlerë mund të jetë shumë më e ulët se çmimi i tregut, ndaj fitimi i tatueshëm del i lartë. Llogaritjet me shembuj janë te tatimi 15% kur shitni pronën. Nëse prona ka vlerë të ulët në regjistër, shikoni edhe rivlerësimin e pronës me 5%, me afat deri më 31 dhjetor 2026.

Bashkëshorti dhe prona e dhuruar

Prona që fëmija juaj merr me dhurim gjatë martesës mbetet pasuri e tij vetjake, nuk hyn në bashkësinë me bashkëshortin, përveç kur akti i dhurimit thotë se jepet në favor të bashkësisë (Kodi i Familjes, neni 77). Kjo ka rëndësi në një ndarje; më shumë te artikulli për shtëpinë pas divorcit.

Edhe në anën e dhuruesit, kini kujdes: nëse apartamenti u ble gjatë martesës, ai prezumohet i përbashkët i dy bashkëshortëve (neni 76), ndaj për ta dhuruar duhet pëlqimi i të dyve. Kur prona ka disa pronarë, si në rastet e shpjeguara te prona me bashkëpronarë ose e trashëguar, nënshkruajnë të gjithë.

Gabimet në sipërfaqe ose në emër që gjeni në certifikatë korrigjohen para aktit; si bëhet e shpjegon artikulli për korrigjimin e gabimeve në certifikatën e pronësisë.