Fqinji ndërton pa leje? Si ankoheni te bashkia, IKMT dhe gjykata në 2026

Nëse fqinji ndërton pa leje ose jashtë kushteve të lejes, ankesa e parë shkon me shkrim te Inspektorati i Mbrojtjes së Territorit i bashkisë (IMT), i cili mund të pezullojë punimet deri në 60 ditë, të vendosë gjobë dhe të urdhërojë prishjen. Kur bashkia nuk vepron, ankoheni te Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT) në e-Albania, duke bashkëngjitur kopjen e ankesës së parë. Për dëmet në shtëpinë tuaj, për kufirin ose për dritën, rruga e fundit është gjykata, ku disa afate janë vetëm gjashtë muaj ose një vit.

Pezullimi më i gjatë i punimeve nga inspektorati (Ligji nr. 9780/2007, neni 13)

60 ditë

Afati i ankesës te IKMT në e-Albania, shërbim pa pagesë

10 ditë

Afati nga njoftimi për të kërkuar heqjen e një ndërtimi nga toka juaj (Kodi Civil, neni 175)

6 muaj

Gjoba të IKMT në 2024 ndaj inspektorëve të bashkive për veprime ose mosveprime

19

Rregullat u shtrënguan me aktet normative të 1 tetorit 2025, që Kuvendi i miratoi më 6 nëntor 2025 me ligjet nr. 61/2025 dhe nr. 62/2025. Hapat më poshtë ndjekin ligjet në fuqi më 10 tetor 2026.

Si e kuptoni nëse fqinji ka leje ndërtimi

Një kantier i ligjshëm duket që nga rruga. Rregullat e kantierit të vitit 2025 kërkojnë një tabelë të dukshme, të paktën 1,3 me 1,3 metra, me të dhënat e lejes, projektuesin, mbikëqyrësin, një telefon kontakti dhe datat e fillimit e të mbarimit të punimeve, si dhe të paktën katër kamera, një në çdo cep (VKM nr. 448/2025, nenet 3 dhe 4). Mungesa e tabelës është vetë shkak për pezullimin e punimeve (Ligji nr. 9780/2007, neni 13). E njëjta tabelë është kontrolli i parë edhe kur blini një apartament në kantier, si ato te apartamentet në ndërtim në Shqipëri.

Nëse tabela mungon, kërkojini bashkisë me shkrim, përmes koordinatorit për të drejtën e informimit, numrin, datën, katet dhe sipërfaqen e lejes. Përgjigjja duhet të vijë brenda 10 ditëve pune dhe informacioni i kërkuar në rrugë elektronike jepet falas (Ligji nr. 119/2014, nenet 13 dhe 15). Vendimet e Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU) për projektet e mëdha botohen në faqen e Agjencisë së Zhvillimit të Territorit (AZHT).

Jo çdo punim kërkon leje. Për disa punime të vogla mjafton deklarata paraprake, një njoftim që pronari i dorëzon autoritetit në sistemin e-Leje para se të nisë punimet, në vend të lejes. Para se të ankoheni, krahasoni atë që shihni me tabelën:

Hapat për të marrë leje i shpjegon udhëzuesi për lejen e ndërtimit për shtëpi private, ndërsa ndryshimet brenda pallatit janë te artikulli për mbylljen e ballkonit dhe ndryshimet në apartament. Për punime të zhurmshme ose ndërhyrje të fqinjit brenda pallatit tuaj, lexoni ku të ankoheni për punimet në pallat.

Pëlqimi i fqinjëve nuk e zëvendëson lejen. Për një rast në Sarandë, Avokati i Popullit shkroi në 2025 se deklaratat noteriale të banorëve të pallatit "nuk legjitimojnë dhe aq më tepër nuk certifikojnë ligjshmërinë e ndërtimit".

Ku ankoheni: inspektorati i bashkisë, IKMT apo policia

Rendi i zakonshëm është: së pari inspektorati i bashkisë, pastaj IKMT, ndërsa policia ose prokuroria kur ka vepër penale. Inspektorati i bashkisë drejtohet nga një kryeinspektor i emëruar nga kryetari i bashkisë, mbështetet nga policia bashkiake (Ligji nr. 9780/2007, neni 4) dhe kontrollon edhe në bazë të njoftimeve të qytetarëve (VKM nr. 894/2015).

IKMT vepron drejtpërdrejt në zonat me rëndësi kombëtare, si brezi bregdetar, zonat e mbrojtura, monumentet e kulturës, lumenjtë dhe liqenet (Ligji nr. 9780/2007, neni 9). Për rastet e tjera, ka të drejtë ta marrë vetë rastin kur inspektorati i bashkisë nuk ka inspektuar, nuk ka vendosur brenda afateve ligjore ose nuk e ka zbatuar në afat vendimin e prishjes (neni 9/1). Si veproi IKMT në gusht dhe shtator 2026 e kemi treguar te prishjet në bregdetin e jugut.

Shërbimi "Kërkesë / Ankesë pranë IKMT" në e-Albania është pa pagesë dhe ka afat 10 ditë. Formulari kërkon detyrimisht kopjen e ankesës që i keni bërë inspektoratit të bashkisë ose të përgjigjes së tij; fotot dhe certifikata e pronësisë nuk janë të detyrueshme, por e forcojnë ankesën. IKMT pranon ankesa edhe me postë, në Rrugën "Muhamet Gjollesha", Tiranë, dhe sipas manualit të saj i trajton vetëm me shkrim, jo me telefon. Në 2024 ajo mori 442 kërkesa e ankesa përmes e-Albania dhe 141 nga platforma "Shqipëria që duam" (Analiza vjetore e IKMT, 2024).

Ndërtimi pa leje është edhe vepër penale: në tokën e vet dënohet me burgim deri në një vit, ose më lehtë kur bëhet për nevojat e strehimit; në tokën e tjetrit ose në tokë publike, nga një deri në pesë vjet; për fitim ose me pasoja të rënda, nga tre deri në tetë vjet (Kodi Penal, neni 199/a). Kallëzimin mund ta bëni vetë në polici ose në prokurori.

Kur bashkia nuk përgjigjet

Shkruani përsëri, kërkoni procesverbalin e inspektimit dhe kaloni te IKMT me kopjen e ankesës së parë. Kur ligji i posaçëm nuk cakton afat, një procedurë e nisur me kërkesë duhet të përfundojë brenda 60 ditëve, dhe ndaj mosveprimit mund të ankoheni nga dita e 7-të deri në ditën e 45-të pas këtij afati (Kodi i Procedurave Administrative, nenet 91 dhe 132).

Ligji ndëshkon edhe inspektorët: mosushtrimi i kontrollit dënohet me 300 000 lekë gjobë dhe, kur pas një denoncimi të qytetarëve provohet mosveprimi me faj, inspektorët e bashkisë largohen menjëherë nga detyra (Ligji nr. 9780/2007, neni 15). Avokati i Popullit pranon ankesa online dhe ka edhe numrin 0800 1111. Në rastin e Sarandës, sipas ankuesit, një banor me leje për një tendë 30 m² kishte ndërtuar mbi tarracë një strukturë me tulla prej 80 m²; pas ankesash pa përgjigje, Avokati i Popullit i rekomandoi inspektoratit të bashkisë të ushtronte kompetencat ligjore.

Si ta shkruani ankesën dhe cilat prova të mblidhni

IKMT kërkon ankesa koncize, me të dhënat e ankuesit dhe të subjektit për të cilin ankoheni, me certifikatën e pronësisë, korrespondencën me inspektoratin e bashkisë dhe foto të ndërtimit në proces (Manuali i ankesave të IKMT). Shkruani adresën e saktë, çfarë po ndërtohet dhe që kur, pse ju prek dhe çfarë kërkoni: inspektim në vend, pezullim të punimeve dhe përgjigje me shkrim.

Certifikatën dhe hartën kadastrale i merrni në e-Albania, siç e shpjegon udhëzuesi për certifikatën e pronësisë online.

Çfarë mund të bëjnë inspektorët

Inspektorët kanë katër mjete: pezullimin e punimeve, gjobën, prishjen dhe, për ndërtimet për fitim, konfiskimin. Pas kontrollit mbajnë procesverbal dhe brenda 10 ditëve nxjerrin vendimin përfundimtar; kur shkelja kapet në flagrancë, vendimi merret menjëherë (Ligji nr. 9780/2007, neni 13). Pezullimi zgjat deri në 60 ditë, dhe kush vazhdon punën pavarësisht pezullimit dënohet me prishje dhe me gjobë nga 10 000 deri 20 000 lekë (Ligji nr. 107/2014, neni 52).

Për punimet pa leje, gjoba është sa vlera e punimeve sipas preventivit dhe, kur ndërtimi bëhet për fitim, jo më pak se 35 000 lekë për m². Në ndërtimet për fitim, kur pjesa pa leje kalon 2% të sipërfaqes ndërtimore dhe objekti nuk mund të prishet për shkak të qëndrueshmërisë, konfiskohet pjesa pa leje ose një sipërfaqe e barabartë; mbi 10%, ose kur e gjithë ndërtesa është pa leje, objekti prishet ose konfiskohet i tëri (Ligji nr. 107/2014, nenet 40/1 dhe 52).

Ankimi i shkelësit nuk e pezullon vendimin, që ekzekutohet menjëherë pas njoftimit (Ligji nr. 9780/2007, neni 14). Shpenzimet e prishjes i paguan shkelësi, dhe ndërtuesit me ndërtime të prishura ose të konfiskuara përjashtohen nga lejet për 5 vjet, në një listë të zezë publike (Ligji nr. 107/2014, nenet 50/1 dhe 52). Në 2024, IKMT vendosi 261 gjoba për ndërtime pa leje dhe raportoi 427 objekte të prishura, përfshirë ato të prekura nga vendime shpronësimi (Analiza vjetore e IKMT, 2024). Kur ndërtimi është i vjetër, pyesni nëse fqinji ka aplikuar për legalizim; ndryshimet e fundit i shpjegon artikulli për legalizimin.

Fqinji ka leje, por ju zë dritën: çfarë thonë distancat

Leja nuk e mbyll çështjen. Edhe një ndërtim me leje duhet të respektojë distancat e rregullores së zhvillimit, të cilat "garantojnë kushtet minimale të standardeve të ndriçimit e mbrojtjes nga zjarri" (VKM nr. 408/2015, neni 34). Kodi Civil ua lë rregullave të veçanta distancat, dritaret dhe marrjen e dritës (nenet 160 dhe 272).

Foto: Phil Hearing / Unsplash

Rregulli kryesor vlen "me përjashtim të rastit kur parashikohet ndryshe në planin e përgjithshëm vendor" dhe në disa raste të tjera, si zonat me konkurs. Kur caktohen distancat, vlerësohen orientimi, diellzimi dhe gjendja e ndërtimeve kufitare (neni 33). Planet vendore i gjeni në Regjistrin Kombëtar të Planifikimit të Territorit, që ligji e bën të aksesueshëm lirisht për publikun (Ligji nr. 107/2014, neni 55). Kur faqet përballë janë pa dritare (kallkan), ndërtesat mund të vendosen ngjitur, shpesh me marrëveshje me fqinjin, por me përjashtime, si kur ndërtesa ekzistuese ka vetë faqe kallkan (neni 34).

Një leje e dhënë në kundërshtim me ligjin dhe me dokumentet e planifikimit është absolutisht e pavlefshme (Ligji nr. 107/2014, neni 39). Ankimi administrativ bëhet brenda 30 ditëve nga dita kur keni marrë njoftim për aktin (Kodi i Procedurave Administrative, neni 132) dhe ankimi në gjykatë brenda 30 ditëve nga shterimi i tij, pa e pezulluar lejen (Ligji nr. 107/2014, neni 49/1). Në ankesën te IKMT mund të kërkoni që ajo ta çojë lejen e paligjshme në gjykatë, siç ia lejon ligji (Ligji nr. 9780/2007, neni 9/1).

Për pallatin ku jetoni, shtesa mbi katin e fundit kërkon vendimin e 3/4 të bashkëpronarëve dhe ndalohet kur kushtet statike nuk e lejojnë; bashkëpronarët mund ta kundërshtojnë lejen kur provojnë se shtesa pakëson ajrin ose dritën e kateve më poshtë (Kodi Civil, nenet 218 dhe 219). Si mblidhet asambleja e shpjegon artikulli për administratën e pallatit, ndërsa shenjat e rrezikut strukturor janë te udhëzuesi për sigurinë e pallatit.

Sa ndikon drita në çmim e tregon artikulli për katin, orientimin dhe pamjen. Një vlerësim falas online i pronës ju jep një ide fillestare për vlerën e tregut; për një padi do t'ju duhet një ekspertim profesional.

Kur ndërtimi kalon kufirin ose dëmton shtëpinë tuaj

Inspektorati vendos për ligjshmërinë e ndërtimit, ndërsa mbrojtjen e pronës suaj dhe dëmshpërblimin i vendos gjykata civile. Kodi Civil ju jep disa padi:

• Ndalimi i një punimi të ri (neni 303): gjykata mund të urdhërojë ndalimin, shembjen ose pakësimin e punimit dhe dëmshpërblimin, me kusht që punimi "të mos ketë përfunduar ose të mos ketë kaluar një vit nga fillimi i tij".
• Padia mohuese (neni 302): kërkoni që fqinji të pushojë cenimin e pronësisë suaj, të mos e përsërisë dhe të shpërblejë dëmin.
• Cenimi i posedimit (neni 312): padia ngrihet brenda gjashtë muajve.
• Ndërtimi në tokën tuaj (neni 175): mund të kërkoni heqjen e tij me shpenzimet e atij që e ka bërë, por jo kur është bërë me dijeninë tuaj, me mirëbesim nga ndërtuesi, ose pasi kanë kaluar gjashtë muaj nga dita që keni marrë njoftim.
• Kufiri i paqartë (neni 157): secili pronar mund t'i kërkojë gjykatës saktësimin e kufirit; gabimet e regjistrit korrigjohen në ASHK, siç e shpjegon artikulli për gabimet në certifikatën e pronësisë.
• Zhurma, dridhjet dhe tymi (neni 159): pronari nuk mund t'u krijojë fqinjëve shqetësime që kalojnë shkallën e zakonshme.
• Dëmet në shtëpinë tuaj (neni 608): zbatuesi i punimeve mbulon me shpenzimet e veta dëmet që i shkakton pronës së të tretëve (VKM nr. 448/2025, neni 7); padia parashkruhet pas 3 vjetësh nga dita kur mësuat dëmin dhe autorin (nenet 115 dhe 120).

Që punimet të mos përfundojnë gjatë gjyqit, kërkoni sigurimin e padisë. Sigurimi i padisë është një masë e përkohshme që gjykata vendos para vendimit përfundimtar, për shembull sekuestro ose ndalim i punimeve, që vendimi të mund të zbatohet më pas. Gjykata e lejon masën kur ekzekutimi i vendimit rrezikon të bëhet i pamundur ose i vështirë, nëse padia mbështetet në prova me shkresë ose nëse jepni garancinë që ajo cakton; përveç sekuestros, mund të vendosë "masa të tjera të përshtatshme". Kur masa kërkohet para padisë, padia ngrihet brenda afatit që cakton gjykata, jo më shumë se 15 ditë (Kodi i Procedurës Civile, nenet 202 deri 206).

Afatet që nuk duhet t'i humbisni

Kujdes sidomos me afatet e gjykatës civile: gjashtë muaj për posedimin dhe për heqjen e ndërtimit nga toka juaj, një vit nga fillimi për punimin e ri.

Pyetje të shpeshta